เขื่อนเจ้าพระยา จังหวัดชัยนาท


เป็นเขื่อนคอนกรีตเสริมเหล็ก สูง 10 เมตร ยาว 237.5 เมตร สามารถเก็บกักน้ำได้ 265 ล้านลูกบาศก์เมตร
พื้นทีึ่่รับประโยชน์ 5,718,000 ไร่

ระยะเวลาก่อสร้าง     5  ปี      (2495 – 2500)

ที่ตั้ง       บ้านหัวแหลม  ตำบลดอนกรุณา  อำเภอสรรพยา  จังหวัดชัยนาท
             พิกัด     47 P PS 271 – 759
             ระวาง   5039  III
             Lat.        15  09'    28"    N.
             Long.   100  11'    00"    E.

ประโยชน์ที่ได้รับ  

  1. เนื้อที่ชลประทานฝั่งซ้าย  2,123,500 ไร่  ฝั่งขวา  3,594,500 ไร่  รวม  5,718,000 ไร่
  2. ผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ  ขนาด  300 กิโลวัตต์ (ชำรุด)

ค่าก่อสร้าง     ทั้งโครงการ   220  ล้านบาท เฉพาะหัวงาน  และอาคารประกอบ  150  ล้านบาท
หมายเหตุ      ระยะเวลาก่อสร้างและค่าก่อสร้าง  ไม่รวมถึงการชลประทานในลุ่มแม่น้ำน้อยและแม่น้ำสุพรรณ  ซึ่งสร้างมาก่อนแล้ว

ความเป็นมา   
          ภาคกลางของประเทศไทยนั้น  เป็นแหล่งผลิตข้าวที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ  เนื่องจากพื้นที่เป็นทุ่งราบกว้างใหญ่ไพศาล  มีแม่น้ำต่าง ๆ หลายสายไหลผ่าน  เช่น  แม่น้ำเจ้าพระยา  แม่น้ำน้อย  แม่น้ำลพบุรี  แม่น้ำป่าสักและแม่น้ำสุพรรณบุรี  แม่น้ำเหล่านี้มีขนาดใหญ่และลึก  ไม่สามารถสร้างฝายทดน้ำ  เข้าไปยังพื้นที่เพาะปลูกได้  ประกอบกับน้ำปีที่ท้นฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาได้เอง  ทำให้บางปีมีน้ำพอเลี้ยงต้นข้าวไปได้จนกว่าจะสุก  จึงไม่มีการสร้างฝายทดน้ำ  จนกระทั่งเมื่อ  80 ปีที่แล้วมานี้  จึงมีความเห็นกันว่าควรมีการเก็บรักษาน้ำ  ให้มีปริมาณเพียงพอ เพื่อส่งขึ้นบนทุ่งนาทั้งสองฝั่งสำหรับทำนา  นอกจากนี้เรายังส่งข้าวไปขายเป็นสินค้าออกเพิ่มมากขึ้น  จึงควรหาวิธีปลูกข้าว     เพื่อส่งขายให้ได้จำนวนสม่ำเสมอโดยการปรับปรุงการชลประทาน  สร้างเขื่อนเจ้าพระยา  และขุดคลองส่งน้ำจากเขื่อนลงมาถึงทะเล  ซึ่งโครงการนี้ต้องใช้เงินลงทุนเป็นจำนวนมาก  จึงค่อย ๆ ทำทีละเล็กละน้อย  ตั้งแต่รัชกาลที่ 5  เป็นต้นไป จนกระทั่งรัฐบาลขอกูเงินจากธนาคารโลกใน พ.ศ. 2493      จึงลงมือดำเนินงานโครงการเจ้าพระยาใหญ่อีกครั้งหนึ่ง
เขื่อนเจ้าพระยาเป็นเขื่อนคอนกรีต  สร้างขึ้นที่อำเภอสรรพยา  จังหวัดชัยนาท  เป็นเขื่อนทดน้ำ  และงานในระบบส่งน้ำที่สำคัญ  ส่วนใหญ่ก็ได้เริ่มก่อสร้างขึ้นพร้อม ๆ กับการก่อสร้างหัวงานเขื่อน
เขื่อนเจ้าพระยาทำพิธีเปิด  พ.ศ. 2500

ลักษณะโครงการ     

  1. เป็นเขื่อนระบายน้ำคอนกรีตเสริมเหล็ก  สร้างในช่องลัดแม่น้ำเจ้าพระยา
  2. สูง  10.00 ม.  ยาว  237.5 ม.  ช่องระบายกว้าง  12.5  ม.  จำนวน  16 ช่อง
  3. ระดับหลังตอม่อ   + 19.00  ร.ท.ก.
  4. ระดับเก็บกัก  +  16.50  ร.ท.ก.  ระดับเก็บกักสูงสุด  +  16.50  ร.ท.ก.
  5. ประตูเรือสัญจรขนาด   14.00  +  17.50 ม.
  6. ทางระบายน้ำฉุกเฉินกว้าง  1,000  ม.